جه‌بار یاوه‌ر: له‌ماوه‌ی شه‌ش مانگدا 137 هێرشی ئاسمانی و زه‌مینی كراوه‌تە سه‌ر سنوره‌كانی هه‌رێم

ڕێژنه‌ میدیا

 

فه‌ریق جه‌بار یاوه‌ر، ئه‌مینداری گشتی وه‌زاره‌تی پێشمه‌رگه‌ی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان ده‌ڵێت: “له ‌ماوه‌ی شه‌ش مانگدا، واته‌ له ‌سه‌ره‌تای ساڵی 2020 تا كۆتایی مانگی پێنج 137 هێرشی ئاسمانی و زه‌مینی كراوه‌، بۆ سه‌ر سنوره‌كانی هه‌رێمی كوردستان، 135 هێرشییان هی توركیا بووه، و‌ دوانيان هی ئێران بووه‌”.
 
جه‌بار یاوه‌ر، بە دەنگی ئەمریکای راگەیاند: “سنوره‌كانی هه‌رێمی كوردستان له‌گه‌ڵ ئێران و توركیا له ‌ژێر ده‌سه‌ڵاتی هێزێكی سه‌ر به‌ وه‌زاره‌تی ناوخۆی عیراقه‌، له‌ هه‌رێمی كوردستان سێ لیوای پاسه‌وانی سنوور هه‌یه‌ كه‌ پۆلیسن، فه‌رمانده‌یی یه‌كیان، له‌ هه‌ولێر كه‌ پێیده‌ڵێن فه‌رمانده‌یی یه‌كی پاسه‌وانی سنوور، كه‌ پۆلیسن و سه‌ر به‌ وه‌زاره‌تی ناوخۆیه‌، هه‌موو ئه‌و پێشێلكارییانه‌ی كه‌ ده‌كرێت له‌سه‌ر سنوور، هه‌موو ئه‌و یه‌كانه‌ی كه‌ سه‌ر به‌ وه‌زاره‌تی ناوخۆ-ن، رۆژانه‌ دیاریده‌كه‌ن و پێشكه‌شی ده‌كه‌ن به‌ حكومه‌تی فیدڕاڵی عیراق، واته‌ هه‌ر تۆپبارانكردنێك، بۆردومانكردنێك، هاتنه‌ پێشه‌وه‌یه‌كی هه‌ر هێزێك له‌ وڵاتانی دراوسێ بۆ سه‌ر سنوری ده‌وڵه‌تی فیدراڵی عیراق، كه‌ ده‌كه‌وێته‌ هه‌رێمی كوردستان به‌ تایبه‌تی ئێران و توركیا، له‌ سنورن له‌گه‌ڵ هه‌رێمی كوردستان له‌گه‌ڵ به‌شێكی كه‌می سوریایه‌ ئه‌وه‌ هه‌موو ئه‌و یه‌كانه‌ی كه‌ سه‌ر به‌ وه‌زاره‌تی ناوخۆن، هه‌م ئه‌ركی پاراستنی ئه‌و سنورانه‌یان پێسپێردراوه، هەم زانیارییەکان لەوانەوە دەگات بە عیراق‌”.
 
فه‌ریق جه‌بار یاوه‌ر روونیكرده‌وه: ‌”وه‌كو هێزێكی فیدراڵی هه‌م ئه‌وانه‌ راسپێراون، كه‌ هه‌ر پێشێلكارییه‌ك هه‌بێت ئه‌وان بیده‌ن به‌ حكومه‌تی فیدراڵی عیراق وه‌كو ئێمه‌ ئاگادارین هه‌موو پێشێلكاریه‌كانییان خوله‌ك به‌خوله‌ك به‌پێی رووداو ئه‌وه‌ی كه‌ بۆردومانی فڕۆكه‌یه‌، ئه‌وه‌ی كه‌ تۆپبارانه‌، ئه‌وه‌ی كه‌ ته‌قه‌كردنه‌ به‌ چه‌كی قورس، رۆژانه‌ ئه‌وان ئاماری ده‌كه‌ن و ده‌یده‌ن به‌ وه‌زاره‌تی ناوخۆی حكومه‌تی فیدراڵی عیراق، و وێنه‌یه‌ك ده‌ده‌نه‌ ئێمه‌ وه‌كو وه‌زاره‌تی پێشمه‌رگه‌، ئێمه‌ش ئه‌و وێنه‌یه‌ ده‌ده‌ین به‌ نوێنه‌رایه‌تی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان له‌ به‌غدا و نوێنه‌رایه‌تی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان ده‌یدات به‌ وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی حكومه‌تی فیدراڵی عیراق، چونكه‌ ئه‌وان لێپرسراون له‌باره‌ی چۆنیه‌تی موخاته‌به‌ كردنی وڵاتانی دراوسێ، ده‌رباره‌ی ئه‌و پێشێلكارییانه‌”.
 
ده‌رباره‌ی ئه‌وه‌ی وه‌ڵامی حكومه‌تی عیراق چی بووه‌ له‌كاتی په‌یوه‌ندیكردنییان به‌ توركیا و ئێران له‌سه‌ر هێرشه‌كانییان له‌ناو خاكی هه‌رێمی كوردستانی-عێراق، جەبار یاوه‌ر وتی: “وه‌ڵام ناده‌ن به‌ ئێمه‌، چونكه‌ ئه‌وان به‌پێی چه‌ند مادده‌یه‌كی ده‌ستوور به‌تایبه‌تی مادده‌كانی 109 و 110 ی ده‌ستووری ده‌وڵه‌تی فیدراڵی عیراق ئه‌م بابه‌تانه‌ بابه‌تێكی حه‌صری سیادیین، پاراستی سنووری عیراق و‌ به‌ده‌نگه‌وه‌هاتن له‌سه‌ری، مۆركردنی رێكه‌وتننامه‌، مه‌سه‌له‌ی سنور، رێگه‌دان به‌ هه‌ر هێزێكی وڵاتانی ده‌ره‌وه،‌ كه‌ بێته‌ ناو سنور یان هێزێكی خۆیان بڕواته‌ ده‌ره‌وه‌ی سنور، ئه‌مه‌ كراوه‌ته‌ ئه‌ركێكی حه‌صری سیادی، كه‌ حكومه‌تی هه‌رێم ناتوانێت ده‌ستوه‌ردان بكات له‌م بابه‌تانه‌دا، چونكه‌ له‌ مادده‌ی (121 )دا دیسان واده‌ڵێت حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان مافی هه‌یه‌ ده‌سه‌ڵاته‌ یاسایی و جێبه‌جێكاری و دادوه‌رییه‌كانی خۆیان به‌كاربهێنێت جگه‌ له‌ مادده‌ سیادییه‌كان، كه‌ حه‌صرین بۆ حكومه‌تی فیدڕاڵی عیراق، له‌به‌رئه‌وه‌ی حكومه‌تی فیدراڵی عیراق خۆی له‌ڕێی وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ ئێمه‌ ئاگاداربوین بانگهێشتی باڵیۆزی توركیا و ئێرانییان كردووه‌”.
 
هه‌روه‌ها وتی: “سه‌رۆك كۆمار له‌ مادده‌ی 67 له‌ ده‌ستووردا دانراوه‌، كه‌ وه‌ك كه‌سی یه‌كه‌می لێپرسراو، وه‌ك پارێزه‌ری سیاده‌ی عێراق و سه‌لامه‌تی عیراق و سه‌ربه‌خۆیی عیراق، ئه‌ویش به‌هه‌مان شێوه‌ به‌یاننامه‌یه‌كی ده‌ركردووه‌ ئیدانه‌ی ئه‌و بۆردومانانه‌ی كردووه‌ و داوای كردووه‌ كه‌ بۆردومانه‌كان بوه‌ستێت، جگه‌ له‌وه‌ش وه‌ك ئاگادارین كه‌ لیژنه‌ی ئاسایش و به‌رگری په‌رله‌مانی عیراق ئه‌وانیش یاداشتێكییان داوه‌ته‌ سه‌رۆكایه‌تی په‌رله‌مان بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌م كێشه‌یه‌ چاره‌سه‌ر بكرێت، واته‌ سێ ده‌زگای فه‌رمی یاسادانان و جێبه‌جێكردنی عیراق كه‌ وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه،‌ و سه‌رۆكایه‌تی كۆمار، و په‌رله‌مانی عێراقن ئه‌وان ئه‌م بابه‌ته‌یان وروژاندووه‌، وه‌كو بابه‌تێك كه‌ په‌یوه‌ندی به‌عێراقه‌وه‌ هه‌یه”.
 
فه‌ریق جه‌بار یاوه‌ر، ئاماژه‌ی به‌وه‌شكرد: “حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان به‌پێی ده‌ستوری ده‌وڵه‌تی فیدراڵی عێراق ڕێگه‌ پێدراونییه،‌ كه‌ هیچ ڕێكه‌وتنێك بكات له‌گه‌ڵ هیچ وڵاتێكی دراوسێ له‌سه‌ر مه‌سه‌له‌ی ئه‌منی و سه‌ربازی، ئه‌م بابه‌ته‌ بابه‌تێكی “سیادییه‌” ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ده‌وڵه‌تی فیدراڵی، بۆ نموونه‌ ڕۆژانه‌ فڕۆكه‌ی جه‌نگی به‌ ئاسمانی هه‌رێمی كوردستانه‌وه‌ ده‌سوڕێته‌وه‌ و بۆردومان ده‌كات باشه‌ به‌رامبه‌ر به‌ فڕۆكه‌ی جه‌نگی وڵاتان حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان ڕێگه‌ ده‌دات بێته‌ ناو ئاسمانی عێراقه‌وه‌ یان ئه‌وه‌ ده‌سه‌ڵاتێكی “حه‌صری” عێراقی یه‌ كه‌ ڕێگه‌ ده‌دات فڕۆكه‌یه‌كی جه‌نگی بێته‌ ناو ئاسمانی خۆیه‌وه‌. ئێستا به‌هۆی نه‌خۆشی كۆرۆناوە، عێراق هه‌موو هاتنی فڕۆكه‌یه‌كی گه‌شتیاری قه‌ده‌غه‌ كردووه‌، بۆ هه‌موو فڕۆكه‌خانه‌كانی. له‌ هه‌رێمی كوردستان ده‌بینیین فڕۆكه‌خانه‌ی هه‌ولێر و سلێمانی هیچ فڕۆكه‌یه‌كی تیا گه‌شت ناكات، مه‌گه‌ر فڕۆكه‌یه‌ك بێت بۆ بابه‌تی كارگۆ یان بۆ بابه‌تی ئه‌وانه‌ی یوئێن یان بۆ بابه‌تی نه‌خۆشی”.
 
ئه‌مینداری گشتی وه‌زاره‌تی پێشمه‌رگه‌ی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان سه‌باره‌ت به‌هێرش و بۆردومانی فڕۆكه‌كانی توركیا، له‌ هه‌رێمی كوردستاندا له‌ ماوه‌كانی رابردوودا، زیاتر روونیكرده‌وه: ‌”ده‌سه‌ڵاتی فڕینی فڕۆكه‌ له‌ ئاسمانی هه‌رێمی كوردستان و له‌ ئاسمانی هه‌موو عیراق حه‌صری ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ حكومه‌تی فیدراڵی عێراق ناگه‌ڕێته‌وه‌ بۆ هه‌رێمی كوردستان، واته‌ هه‌رێمی كوردستان نه‌ ده‌سه‌ڵاتی هه‌یه‌ ڕێگری له‌و فڕۆكانه‌ بكات، كه‌ دێنه‌ ئاسمانه‌كه‌ی خۆی، نه‌ ده‌سه‌ڵاتیشی هه‌یه‌ رێگه‌یان بداتێ بێنه‌ ئاسمانه‌كانی خۆی، زۆربه‌ی پێشێلكارییه‌كان كه‌ ده‌كرێن له‌ رێی ئاسمانه‌وه‌یه‌، چونكه‌ له‌ ئاسمانه‌وه‌ بۆردومانی ده‌وروپشتی زاخۆ و ئامێدی، ئاكرێ، سۆران، كونه‌ماسی، ناوچه‌كانی سه‌فره‌، ناوچه‌كانی قه‌ندیل و ناوچه‌كانی تر دەکرێت، له‌به‌رئه‌وه‌ ده‌ڵێم ئه‌مانه‌ هه‌مووی په‌یوه‌ستن به‌ ده‌وڵه‌تی فیدڕاڵه‌وه‌، ده‌وڵه‌تی فیدراڵ ده‌توانێت ئاسمانی خۆی بپارێزێت و ده‌توانێت داوا له‌و وڵاتانه‌ بكات و نه‌هێڵت. ده‌توانێت ڕێگری بكات چونكه‌ هه‌رێمی كوردستان ناتوانێت هیچ رێگرییه‌ك بكات، نه‌ له ‌رووی یاساییه‌وه،‌ نه‌ له‌ رووی رێكکه‌وتنه‌وه،‌ نه‌ له‌ رووی سه‌ربازیشه‌وه‌”.
 
له‌ هه‌رێمی كوردستانیش حكومه‌تی هه‌رێم به‌یاننامه‌یه‌كی ده‌ركردووه‌ له‌و باره‌وه‌، باسی پێشێلكارییه‌كانی كرد، په‌رله‌مانی كوردستان به‌یاننامه‌یه‌كی ده‌ركرد و ئیدانه‌یكرد، ئه‌ندامانی فراكسیۆنه‌‌ كوردییه‌كان له‌ په‌رله‌مانی عیراق ئه‌وانه‌ی له‌ لیژنه‌ی به‌رگری و ئاسایش-ن، چ ئه‌وانه‌ی فراكسیۆنه‌ جیاكانن داوایان له‌ سه‌رۆكایه‌تی په‌رله‌مانی عیراق كردووه‌ به‌په‌له‌ له‌م بابه‌ته‌ بدوێن و چاره‌سه‌ری بۆ بدۆزنه‌وه‌. سه‌رۆك كۆمار كه‌ خۆی كه‌سێكی كورده‌ به‌یاننامه‌یه‌كی توندی ده‌ركردووه‌ له‌ سه‌رۆكایه‌تی كۆمار”، فه‌ریق جه‌بار یاوه‌ر وای وت.
 
له‌وه‌ڵامی لێدوانی په‌رله‌مانتارێكی عیراق كه‌ بۆچی هێزه‌كانی پێشمه‌رگه‌ به‌رگری ناكه‌ن له ‌پێشڕه‌وی و هێرشه‌كانی توركیا له‌ناو خاكی هه‌رێمی كوردستان؟ ئه‌مینداری گشتی وه‌زاره‌تی پێشمه‌رگه‌ی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان وتی: “باشه‌ هه‌رێمی كوردستان توانای هه‌یه‌ له‌ڕووی به‌رگرییه‌وه‌ سنوره‌كانی له‌گه‌ڵ توركیا و له‌گه‌ڵ ئێران، کە 1400 كیلۆمه‌تره بپارێزێت؟‌ ئایا هه‌رێمی كوردستان ده‌توانێت 1400 كیلۆمه‌تر سنوری خۆی له‌گه‌ڵ دوو ده‌وڵه‌تدا بلۆك بكات به‌ته‌واوه‌تی له‌ڕووی سه‌ربازییه‌وه؟ له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا له ‌ خانه‌قینه‌وه‌ تا 1000 كیلۆمه‌تر هه‌یه‌ ده‌بێت به‌رامبه‌ر داعش بوه‌ستێت، ئایا له‌ توانای حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستاندایه‌ ده‌توانێت ئه‌و كاره‌ بكات؟”.
 
وتیشی: “دووه‌م له‌سه‌ر بابه‌تی له‌وجۆره‌ حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان ده‌توانێت شه‌ڕێك دروست بكات له‌گه‌ڵ دوو ده‌وڵه‌تی گه‌وره‌دا وه‌كو توركیا و ئێران؟ ئه‌مانه‌ هه‌ندێك شتی ناواقیعین، كه‌ داوا ده‌كرێت له‌ هه‌رێمی كوردستان، چونكه‌ ئه‌م بابه‌ته‌ له‌بنه‌ڕه‌تدا به‌شه‌ڕ چاره‌سه‌ر ناكرێت به‌هیچ شێوازێك، ئه‌م بابه‌تانه‌ به‌شێوازی یاسایی و به‌شێوازی گفتوگۆ چاره‌سه‌ر ده‌كرێت له‌گه‌ڵ ئه‌و دوو لایه‌نه‌ی كه‌ بوونه‌ته‌ هۆكارێك بۆ هاتنی ئه‌و شه‌ڕه‌ له‌ناو هه‌رێمی كوردستاندا، لایه‌كی حكومه‌تی توركیایه‌ و لایه‌كی تری پارتی كرێكارانی كوردستانه،‌ ئه‌وه‌ی تریشیان لایه‌كی كۆماری ئیسلامییه‌ له‌گه‌ڵ حزبه‌كانی ئۆپۆزسیۆنی ئێرانیدا، كه‌ حزبی دیموكرات و كۆمه‌ڵه‌ و حزبه‌كانی تره‌، ئه‌م كێشه‌یه‌ چاره‌سه‌ره‌كه‌ی به‌ مه‌سه‌له‌ی بردنی هێز و له‌شكركێشی نابێت، به‌ڵكو ده‌بێت به‌ ڕێگای گفتوگۆ بێت، جا كێ ده‌سه‌ڵاتی گفتوگۆی هه‌یه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌و وڵاتانه‌؟ بێگومان عێراق ده‌سه‌ڵاتی گفتوگۆی هه‌یه‌. هه‌رێمی كوردستان ده‌سه‌ڵاتی گفتوگۆی ڕاسته‌وخۆی نییه‌”.
 
ده‌رباره‌ی ده‌نگۆی بوونی رێككه‌وتنێكی نهێنی له‌ نێوان ئێران و توركیا به‌ ئاگاداری عیراق بۆ هێرشه‌كانی ئه‌و دوو وڵاته،‌ له‌ناو هه‌رێمی كوردستاندا، فه‌ریق جه‌بار یاوه‌ر ده‌ڵێت: “ناتوانم بزانم ڕێككه‌وتن هه‌بێت یان نه‌بێت، چونكه‌ من به‌شداری هیچ كۆبوونه‌وه‌یه‌ك نه‌بووم له ‌نێوانی ئه‌و دوو وڵاته‌ به‌یه‌كه‌وه‌ دانیشن و ڕێكه‌وتنێكی نهێنییان هه‌بێت له‌نێوان یه‌كتریدا، به‌ڵام ئاماره‌كان زیاتر ئه‌و په‌لاماردانانه‌ له‌لایه‌ن توركیاوه‌یه‌ نەک له‌لایه‌ن ئێرانه‌وه،‌ ئه‌مه‌ به‌رگری نیه‌ له‌ ئێران به‌ڵكو به‌پێی ئاماره‌ بۆ نمونه‌، له‌ماوه‌ی شه‌ش مانگدا واته‌ له ‌سه‌ره‌تای ساڵی 2020 تاكو كۆتایی مانگی پێنج 137 هێرشی ئاسمانی و زه‌مینی كراوه‌ بۆ سه‌ر سنوره‌كانی هه‌رێمی كوردستان، 135 هێرشیان هی توركیا بووه‌ 2 دانه‌یان هی ئێران بووه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ بزانه‌ قه‌باره‌ی پێشێلكارییه‌كان له‌ كوێوه‌ زیاتره‌”.
 
سەرنجی خۆت بنووسە